طلا فلزی مقاوم است، اما زیورآلات طلا آسیب‌ناپذیر نیستند. اگر برایتان سؤال شده که چه چیزی طلا را خراب می‌کند، پاسخ فقط یک ماده یا یک عامل نیست. زیورآلات طلا ممکن است در اثر تماس با بعضی مواد شیمیایی، ضربه، سایش، کلر، وایتکس، جیوه یا حتی استفاده نادرست روزمره دچار کدرشدگی، خط‌وخش، تغییر رنگ یا آسیب به اتصالات شوند.
نکته مهم این است که خود فلز طلا بسیار پایدار است، اما بیشتر زیورآلاتی که در بازار ایران استفاده می‌شوند طلای ۱۸ عیار هستند و علاوه بر طلا، فلزات آلیاژی دیگری هم دارند. همین موضوع باعث می‌شود که رفتار یک انگشتر یا زنجیر ۱۸ عیار با طلای خالص متفاوت باشد و بعضی مواد بیشتر به آن آسیب بزنند.
برای اینکه دقیق‌تر بدانیم چه چیزی طلا را خراب می‌کند، باید بین سه نوع آسیب تفاوت بگذاریم: آسیب شیمیایی مثل تماس با جیوه و وایتکس، آسیب فیزیکی مثل ضربه و سایش، و آسیب ظاهری مثل کدر شدن بر اثر عطر، کرم و صابون.
در ادامه بررسی می‌کنیم که کدام مواد واقعاً برای طلا خطرناک‌اند، آیا حمام و استخر به طلا آسیب می‌زنند، چه چیزهایی باعث خط افتادن یا کدر شدن می‌شوند و برای جلوگیری از این آسیب‌ها چه کارهایی باید انجام داد.
آیا طلا واقعاً خراب می‌شود؟
طلای خالص از نظر شیمیایی فلز بسیار پایداری است. به راحتی زنگ نمی‌زند و در شرایط عادی مانند آهن دچار خوردگی شدید نمی‌شود.
اما چیزی که روی دست یا گردن استفاده می‌کنیم معمولاً طلای خالص نیست.
چرا طلای ۱۸ عیار می‌تواند آسیب ببیند؟
طلای ۱۸ عیار تقریباً از این ترکیب تشکیل شده است:
۷۵٪ طلا + حدود ۲۵٪ فلزات آلیاژی
فلزات دیگری مانند مس، نقره یا فلزات مورد استفاده در آلیاژ می‌توانند برای افزایش استحکام یا ایجاد رنگ متفاوت به طلا اضافه شوند.
در نتیجه، زیورآلات طلا ممکن است از چند جهت آسیب ببینند:
|
نوع آسیب |
نمونه |
| شیمیایی | کلر، وایتکس، جیوه |
| مکانیکی | خراش، ضربه، خم شدن |
| ظاهری | کدر شدن با چربی و صابون |
| ساختاری | شل شدن قفل یا محل اتصال |
| مربوط به پوشش |
ساییده شدن آبکاری طلای سفید |
آیا تغییر ظاهر طلا یعنی عیار آن کم شده است؟
نه لزوماً. کدر شدن، خراش یا تغییر ظاهر سطح به این معنا نیست که عیار طلا تغییر کرده است. عیار به نسبت طلای موجود در آلیاژ مربوط می‌شود، در حالی که بسیاری از مشکلات روزمره فقط در سطح زیور اتفاق می‌افتند.
به همین دلیل نباید هر تغییر رنگ یا کاهش درخشندگی را به «تقلبی بودن» طلا نسبت داد.
چه چیزهایی می‌توانند به طلا آسیب بزنند؟
نوع آسیب هر ماده متفاوت است. بعضی مواد بیشتر روی ظاهر اثر می‌گذارند و بعضی می‌توانند واقعاً به آلیاژ یا سطح فلز آسیب بزنند.
۱. جیوه؛ یکی از جدی‌ترین مواد برای طلا
اگر سؤال این باشد که قاتل طلا چیست؟، جیوه یکی از جدی‌ترین پاسخ‌ها است.
جیوه با طلا ترکیبی به نام آمالگام تشکیل می‌دهد. در این حالت ممکن است سطح طلا سفید، خاکستری یا غیرعادی شود و ظاهر فلز به‌شدت تغییر کند.
اگر طلا با جیوه تماس پیدا کرد چه کنیم؟
خودتان آن را حرارت ندهید. جیوه در اثر حرارت، بخارهای بسیار سمی تولید می‌کند. قطعه باید توسط متخصص بررسی و پاک‌سازی شود.
این مورد با کدر شدن معمولی فرق دارد و ممکن است به تعمیر حرفه‌ای نیاز داشته باشد.
۲. وایتکس
وایتکس حاوی ترکیبات کلردار است و برای زیورآلات طلا مناسب نیست.
در طلای ۱۸ عیار، کلر می‌تواند به فلزات آلیاژی و در بعضی محصولات به محل‌های لحیم‌شده یا اتصال آسیب بزند.
به همین دلیل بهتر است هنگام نظافت با وایتکس، انگشتر و دستبند طلا را کاملاً خارج کنید.
۳. کلر استخر
کلر موجود در آب استخر نیز می‌تواند در تماس مکرر یا طولانی‌مدت برای برخی آلیاژهای طلا مشکل‌ساز شود.
ریسک فقط تغییر رنگ نیست؛ محل‌های اتصال، قفل و آلیاژ نیز ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرند.
۴. مواد شوینده قوی
جرم‌گیر، سفیدکننده، شوینده‌های صنعتی و مواد اسیدی یا قلیایی قوی، گزینه مناسبی برای تمیز کردن طلا نیستند. اگر قرار است طلا تمیز شود، روش ملایم معمولاً انتخاب بهتری است.
برای مطالعه بیشتر: آیا نقره سیاه می‌شود؟ علت سیاه شدن نقره و روش‌های جلوگیری از آن
۵. عطر، اسپری و محصولات آرایشی
عطر و کرم معمولاً مانند جیوه با خود طلا واکنش شدیدی ندارند، اما می‌توانند روی سطح زیور رسوب ایجاد کنند.
نتیجه ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- کاهش درخشندگی؛
- تجمع چربی؛
- کدر شدن؛
- جمع شدن آلودگی اطراف نگین‌ها.
بهتر است ابتدا عطر و کرم استفاده شود و بعد از خشک شدن پوست، زیور طلا پوشیده شود.
۶. ضربه و سایش
طلای مقاوم به خوردگی، الزاماً مقاوم به خراش نیست.
ضربه به انگشتر، تماس دستبند با میز، کشیده شدن زنجیر یا ساییده شدن چند زیور روی یکدیگر می‌تواند به سطح طلا آسیب بزند.
کدام مواد برای طلا خطر بیشتری دارند؟
|
عامل |
اثر احتمالی | اقدام مناسب |
| جیوه | تشکیل آمالگام و آسیب جدی به سطح | تماس را کاملاً قطع کنید |
| وایتکس | آسیب به آلیاژ و اتصالات | هنگام نظافت طلا را خارج کنید |
| کلر استخر | آسیب تدریجی به آلیاژ | قبل از شنا طلا را درآورید |
| ضربه و سایش | خراش و تغییر فرم | هنگام ورزش و کار سنگین استفاده نکنید |
| شوینده قوی | آسیب به آلیاژ، پوشش یا سنگ | از تماس مستقیم جلوگیری کنید |
| عطر و کرم | کدری و تجمع رسوب | قبل از پوشیدن طلا استفاده شوند |
| آب معمولی | معمولاً آسیب مستقیم کمی دارد |
پس از تماس، زیور را خشک کنید |
آیا می‌توان با طلا حمام کرد؟
از نظر خود فلز، آب معمولی معمولاً دشمن اصلی طلا نیست؛ اما حمام فقط آب نیست.
زیورآلات در حمام با شامپو، صابون، نرم‌کننده، آب گرم، بخار و اصطکاک تماس دارند. همین عوامل می‌توانند در طول زمان باعث کدری و کاهش درخشندگی شوند.
تجمع صابون و شامپو
باقی‌مانده صابون می‌تواند روی سطح طلا و در شیارهای زیور جمع شود.
در زیورآلات نگین‌دار، این رسوبات در اطراف پایه سنگ بیشتر دیده می‌شوند.
کشیده شدن زنجیر
زنجیرهای ظریف ممکن است به حوله، مو یا لباس گیر کنند و کشیده شوند.
آسیب به برخی نگین‌ها
همه سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی مقاومت یکسانی در برابر آب، مواد شوینده و گرما ندارند.
خطر گم شدن
باز شدن قفل گوشواره، دستبند یا زنجیر در حمام نیز یک خطر ساده اما واقعی است.
قاعده کاربردی: آب معمولی معمولاً مشکل اصلی نیست؛ ترکیب آب + شوینده + گرما + اصطکاک دلیل خوبی است که پیش از حمام زیورآلات را خارج کنید.
آیا با طلای ساده بدون نگین می‌توان حمام کرد؟
ممکن است یک قطعه ساده با چند بار تماس با آب آسیب محسوسی نبیند، اما این به معنی مناسب بودن استفاده دائمی در حمام نیست.
اگر هدف حفظ ظاهر و کاهش دفعات پولیش و تعمیر است، خارج کردن طلا قبل از حمام عادت بهتری است.
چه چیزهایی باعث کدر شدن طلا می‌شوند؟
کدر شدن را نباید با خراب شدن دائمی اشتباه گرفت.
در بسیاری از موارد، یک لایه آلودگی روی طلا قرار گرفته و خود فلز همچنان سالم است.
چربی پوست
تماس مداوم با پوست باعث انتقال چربی به سطح زیور می‌شود. این مسئله در انگشتر و دستبند بیشتر دیده می‌شود.
عطر و کرم
محصولات آرایشی می‌توانند لایه‌ای روی سطح ایجاد کنند و درخشش آن را کاهش دهند.
صابون
باقی‌مانده صابون و شوینده‌ها ممکن است به مرور یک ظاهر مات ایجاد کنند.
گردوغبار
ترکیب گردوغبار با چربی سطح، طلا را کدرتر نشان می‌دهد.
طلای سفید و آبکاری رودیم
در طلای سفید، موضوع کمی متفاوت است.
بسیاری از زیورآلات طلای سفید دارای پوشش رودیم هستند. این پوشش با گذشت زمان و در اثر سایش ممکن است نازک شود.
در نتیجه، رنگ زیرین آلیاژ بیشتر دیده می‌شود.
این اتفاق لزوماً به معنای خراب شدن طلای اصلی نیست؛ ممکن است محصول فقط به آبکاری مجدد نیاز داشته باشد.
چه عواملی باعث خط افتادن روی طلا می‌شوند؟
خراش یکی از رایج‌ترین آسیب‌هایی است که کاربران روی زیور طلا مشاهده می‌کنند.
تماس چند قطعه طلا با یکدیگر
اگر چند انگشتر یا دستبند کنار هم استفاده شوند، ممکن است روی یکدیگر ساییده شوند.
قرار دادن همه زیورها روی هم
نگهداری تمام زیورآلات در یک جعبه بدون بخش‌بندی باعث تماس و اصطکاک می‌شود.
بهتر است هر قطعه در محفظه یا کیسه جداگانه نگهداری شود.
برای مطالعه بیشتر: خرید طلا با پول کم؛ چگونه با سرمایه محدود طلا پس‌انداز کنیم؟
تماس با فلز و سنگ
کلید، زیپ، ابزار، سنگ، سرامیک و سطوح سخت می‌توانند روی طلا خط ایجاد کنند.
ورزش و کار سنگین
در هنگام باشگاه، جابه‌جایی وسایل یا کارهای دستی، احتمال ضربه و تغییر فرم انگشتر و دستبند افزایش پیدا می‌کند.
آیا طلای عیار بالاتر بیشتر خط می‌افتد؟
به طور کلی طلای خالص‌تر نرم‌تر است. به همین دلیل طلای ۲۴ عیار نسبت به بسیاری از آلیاژهای رایج زیورآلات راحت‌تر تغییر شکل می‌دهد یا خراش برمی‌دارد.
آیا استون، آلومینیوم و نقره طلا را خراب می‌کنند؟
این موارد زیاد جستجو می‌شوند، اما نباید خطر آنها را با جیوه یا کلر یکسان دانست.
آیا استون طلا را خراب می‌کند؟
استون معمولاً فلز طلا را مستقیماً حل نمی‌کند، اما یک زیور فقط از فلز طلا تشکیل نشده است.
ممکن است استون به این موارد آسیب بزند:
- چسب نگین؛
- پوشش سطحی؛
- رزین؛
- مواد تزئینی؛
- یا بعضی سنگ‌ها
بنابراین استفاده از استون به عنوان پاک‌کننده خانگی زیور طلا توصیه نمی‌شود.
آیا آلومینیوم طلا را خراب می‌کند؟
تماس معمولی آلومینیوم و طلا معمولاً واکنش مخرب قابل‌توجهی ایجاد نمی‌کند.
با این حال، هر دو سطح در صورت سایش می‌توانند روی هم خط بیندازند. بنابراین بهتر است زیور طلا کنار اشیای فلزی نگهداری نشود.
آیا نقره طلا را خراب می‌کند؟
نقره در تماس معمولی، طلا را از نظر شیمیایی خراب نمی‌کند. مشکل اصلی تماس فیزیکی است.
اگر زیورآلات نقره و طلا روی هم نگهداری شوند، احتمال خراش و سایش افزایش پیدا می‌کند.
در نتیجه بهتر است آنها را در بخش‌های جداگانه نگهداری کنید.
آیا چسب رازی طلا را خراب می‌کند؟
چسب رازی یا چسب‌های عمومی معمولاً خود فلز طلا را حل نمی‌کنند، اما استفاده از آنها برای تعمیر زیورآلات تصمیم خوبی نیست.
اگر نگین انگشتر افتاد چه کار کنیم؟
قطعه و نگین را نگه دارید و برای تعمیر به طلاساز مراجعه کنید.
استفاده از چسب قطره‌ای یا چسب‌های عمومی ممکن است هزینه تعمیر بعدی را بیشتر کند.
هشدار: برای تعمیر انگشتر، گردنبند یا زیور نگین‌دار از چسب‌های خانگی استفاده نکنید. مسئله فقط خود طلا نیست؛ سنگ، آبکاری و اتصال زیور نیز ممکن است آسیب ببینند.
چگونه طلای کدر یا کثیف را تمیز کنیم؟
برای طلای ساده و بدون سنگ حساس، روش ملایم معمولاً کافی است.
روش ساده تمیز کردن طلا
۱. یک ظرف آب ولرم آماده کنید.
۲. مقدار کمی شوینده بسیار ملایم اضافه کنید.
۳. زیور را مدت کوتاهی در محلول قرار دهید.
۴. با برس بسیار نرم، شیارهای آن را به‌آرامی تمیز کنید.
۵. با آب تمیز آبکشی کنید.
۶. با پارچه نرم کاملاً خشک کنید.
چه چیزهایی برای تمیز کردن طلا مناسب نیستند؟
از این موارد برای تمیز کردن خانگی زیور استفاده نکنید:
- وایتکس؛
- جرم‌گیر؛
- پودرهای ساینده؛
- سیم یا برس زبر؛
- خمیردندان ساینده؛
- استون برای زیورهای دارای نگین و چسب.
برای مطالعه بیشتر: برای سرمایه‌گذاری شمش طلا بخریم یا سکه پارسیان؟ کدام گزینه ارزش خرید بیشتری دارد؟
چه زمانی بهتر است تمیزکاری طلا را به متخصص بسپاریم؟
اگر زیور دارای نگین گران‌قیمت، آبکاری، قفل آسیب‌دیده یا خراش عمیق است، تمیزکاری خانگی ممکن است کافی نباشد.
چگونه از خراب شدن و آسیب دیدن طلا جلوگیری کنیم؟
مراقبت درست بیشتر از تعمیر بعدی اهمیت دارد.
۱. هنگام استفاده از مواد شوینده طلا را درآورید؛
فقط پوشیدن دستکش کافی نیست. ممکن است مواد شوینده داخل دستکش نفوذ کنند و تماس آنها با انگشتر طولانی‌تر شود.
۲. قبل از استخر طلا را خارج کنید؛
کلر یکی از مهم‌ترین دلایل این توصیه است.
۳. عطر و کرم را قبل از طلا استفاده کنید؛
ترتیب بهتر:
کرم و عطر ← خشک شدن پوست ← پوشیدن زیور
۴. زیورها را جدا نگهداری کنید؛
انگشتر، دستبند و زنجیر را روی هم نریزید.
کیسه پارچه‌ای نرم یا جعبه بخش‌بندی‌شده گزینه مناسب‌تری است.
۵. هنگام ورزش زیورآلات را کنار بگذارید؛
این کار احتمال خراش، خم شدن و کشیده شدن زنجیر را کم می‌کند.
۶. بعد از استفاده طلا را پاک کنید؛
یک پارچه نرم می‌تواند چربی سطح را قبل از انباشته شدن پاک کند.
۷. وضعیت قفل و سنگ‌ها را بررسی کنید؛
هر چند وقت یک‌بار:
- قفل زنجیر؛
- پایه سنگ؛
- خمیدگی انگشتر؛
- و اتصال دستبند
را بررسی کنید.
این کار مخصوصاً برای زیورهایی که هر روز استفاده می‌شوند اهمیت دارد.
|
موقعیت |
طلا را درآوریم؟ | دلیل |
| حمام | بهتر است | شوینده و رسوب |
| استخر | بله | کلر |
| دریا | بهتر است | نمک، شن و احتمال گم شدن |
| ورزش | بله | ضربه و سایش |
| نظافت منزل | بله | مواد شیمیایی |
| استفاده از عطر | ابتدا عطر، بعد طلا | کاهش رسوب |
| خواب | برای زنجیر و زیور ظریف بهتر است |
کشیدگی و تغییر فرم |
جمع‌بندی؛ قاتل طلا چیست و چگونه از طلا مراقبت کنیم؟
اگر پرسش «چه چیزی طلا را خراب می‌کند؟» را از نظر شیمیایی بررسی کنیم، جیوه یکی از جدی‌ترین مواد برای طلا است؛ زیرا می‌تواند با آن آمالگام تشکیل دهد.
اما مشکلاتی که بیشتر کاربران در زندگی روزمره تجربه می‌کنند معمولاً از کلر، وایتکس، مواد شوینده، ضربه، سایش و نگهداری نامناسب ناشی می‌شوند.
برای حفظ زیور طلا این پنج اصل را رعایت کنید:
۱. طلا را از جیوه، کلر و وایتکس دور نگه دارید.
۲. قبل از استخر، ورزش و کار با شوینده‌ها زیور را خارج کنید.
۳. عطر و محصولات آرایشی را پیش از پوشیدن طلا استفاده کنید.
۴. قطعات طلا را جدا از یکدیگر نگهداری کنید.
۵. کدر شدن یا خراش را با کاهش عیار یا تقلبی بودن اشتباه نگیرید.
اگر هدف شما خرید طلا علاوه بر استفاده زینتی، حفظ ارزش سرمایه است، هزینه ساخت و شرایط فروش مجدد نیز مهم می‌شوند.
برای بررسی قیمت لحظه ای و خرید طلا از توچال گلد کلیک کنید.
پرسش‌های متداول
آیا کلر استخر طلا را خراب می‌کند؟
کلر می‌تواند به فلزات آلیاژی طلا و بخش‌هایی مانند محل اتصال یا لحیم آسیب بزند. برای کاهش ریسک، قبل از ورود به استخر زیور طلا را خارج کنید.
آیا جیوه طلا را خراب می‌کند؟
بله. جیوه می‌تواند با طلا آمالگام تشکیل دهد و ظاهر و ساختار سطح آن را تغییر دهد. طلایی که با جیوه تماس داشته است نباید در خانه حرارت داده شود.
آیا چسب رازی طلا را خراب می‌کند؟
معمولاً خود فلز طلا را حل نمی‌کند، اما می‌تواند روی سطح باقی بماند و به نگین، پوشش یا روند تعمیر حرفه‌ای آسیب بزند. تعمیر زیور بهتر است توسط طلاساز انجام شود.
آیا استون طلا را خراب می‌کند؟
استون معمولاً به خود فلز طلا آسیب مستقیم زیادی نمی‌زند، اما می‌تواند به چسب، پوشش، رزین یا برخی سنگ‌های به‌کاررفته در زیور آسیب برساند.
آیا آلومینیوم طلا را خراب می‌کند؟
تماس معمولی آلومینیوم با طلا معمولاً باعث واکنش مخرب نمی‌شود. با این حال، سایش بین دو سطح می‌تواند باعث خراش شود.
آیا وایتکس طلا را خراب می‌کند؟
بله، وایتکس و مواد کلردار می‌توانند برای آلیاژهای طلا و بخش‌های اتصال زیور مضر باشند. هنگام نظافت بهتر است طلا را کاملاً خارج کنید.
آیا نقره طلا را خراب می‌کند؟
نقره در تماس معمولی از نظر شیمیایی طلا را خراب نمی‌کند، اما تماس و سایش دو زیور می‌تواند روی سطح آنها خط بیندازد. برای نگهداری طولانی، بهتر است طلا و نقره جدا باشند.
